Archief voor de ‘verweesde werken’ Tag

TWIT #7

TWIT

Weekendvitaminen #53

Vorige week verscheen aflevering 52 van Weekendvitaminen. Bij een wekelijkse frequentie zou dat betekenen dat ik een jaar vitaminen via deze blog heb verspreid. Dat klopt niet helemaal want natuurlijk heb ik vanwege vakanties af en toe wel eens een of meerdere weken overgeslagen. Op 18 november 2011 om precies te zijn verscheen aflevering 1, en die vitaminen waren destijds al weer de opvolger van de serie Weekoogsten daarvoor. Tijd dus voor vernieuwing. Hoe die vernieuwing er precies uit gaat zien, weet ik (net als 15 maanden geleden) nog niet. Daarom nu nog in ieder geval maar een reguliere aflevering, in afwachting van…

Op het nachtkastje

Beeld van de week

De HathiTrust komt met enige regelmaat in Zeemanspraat langs. Het is tenslotte een van de belangrijkste digitale tekstbestanden die momenteel voor raadpleging beschikbaar zijn. Afgelopen week verscheen het jaarverslag over 2012 met onderstaande tabel van de meest geraadpleegde werken. Een curieuze titellijst:

HathiTrust2012

Weekendvitaminen #21

Op het nachtkastje

Beeld van de week

Soms moet het kunnen, even je eigen instelling promoten:

en aanstaande maandag Primo bij de UBA in volle glorie.

Weekendvitaminen #20

Op het nachtkastje

Nog steeds afgeladen vol. Waarmee?

Beeld van de week


Bron: The Atlantic

Weekendvitaminen #11

Op het nachtkastje

  • Ebrary publiceerde een onderzoek naar het gebruik door en oordeel van studenten over e-books. Het betreft een herhaling van een soortgelijk onderzoek uit 2008, waardoor het mogelijk is trends te onderkennen. Opvallend resultaat? Het gebruik van e-books is in de afgelopen drie jaar met 4% gedaald, terwijl het gebruik van papieren boeken met 2% gestegen is! Papieren boeken worden ook als de meest betrouwbare bron voor onderzoek gezien; het vertrouwen in Wikipedia is in drie jaar bijna gehalveerd.
  • Springer publiceerde een terugblik op 5 jaar e-books voor de STM-disciplines gebaseerd op gesprekken met vijf (maar in werkelijkheid) acht leading librarians, waaronder de onvermijdelijke Rick Anderson maar ook onze eigen Zofia Dzwig van de bibliotheek van de TU Delft en Ay Ong van de bibliotheek van het CWI. Springer concludeert dat 2012 een cruciaal jaar wordt voor het e-book. Hebben we dat al niet vaker gehoord?
  • mooie samenvatting van de actuele stand van zaken in The Orphan Wars door expert James Grimmelmann. Niet alleen de toekomst van de verweesde werken zelf, maar ook de toekomst van het digitaliseren van die werken staat volgens hem op het spel. En de uitkomst is vooralsnog onvoorspelbaar.
  • Afgelopen dinsdag vond er bij NWO een SURFAcademy seminar plaats over open onderzoeksdata. Voor een verslag kun je terecht op het Vakblog van Raymond Snijders; de presentaties zijn inmiddels ook al beschikbaar. Gauw ook even het boekje Toegang tot onderzoeksdata meegepikt met mijn favoriete uitspraak op pagina 26.

Beeld van de week

Voor nadere uitleg: Citography.

Weekend- (tevens Kerst-) vitaminen #6

Op het nachtkastje

  • Twee nieuwe artikelen over Wikipedia: Royce Kimmons onderzocht  de mate van samenwerking aan Wikipedia-artikelen op basis van het aantal wijzigingen in artikelen. Levert een aantal fraaie grafieken op (waaruit o.a. blijkt dat de groei van Wikipedia over haar top is) en de conclusie dat het merendeel van de artikelen niet het product is van veel samenwerking, maar van een relatief kleine groep auteurs. Bradley Brazzeal onderzocht de mate waarin referenties naar Wikipedia in scheikundige artikelen van Elsevier, Springer en de ACS voorkomen. Dat gebeurt, in absolute aantallen, in zeer bescheiden mate.  Hetgeen tot de ook wat bescheiden conclusie leidt dat “This confirms that there are scientists who view at least some of the scientific information on Wikipedia as sufficiently reliable.”
  • Nieuw rapport van de JISC over de toekomstige marktontwikkelingen rond e-books. Een van de, voor mij verrassende, observaties: in 2010 kwam 57% van de e-readeropbrengsten uit de VS, 34% uit Azië en slechts 7% uit Europa en Afrika. Naar verwachting zijn die percentages in 2014 resp. 39, 49 en 10. Laat de doorbraak in Europa dan nog langer op zich wachten?
  • We hadden al de Green Road en de Gold Road naar Open Access, en nu hebben we ook de Titanium Road. Arthur Sale ontvouwt die Titanium Road in een aantal essays. Kern: als elke onderzoeker nu gewoon zijn eigen digitale teksten archiveert dan komt dat materiaal via sites als Mendeley vanzelf publiek beschikbaar. Discovery beschouwt hij een non-issue. Sale is een long-time advocate van open access en daarom is de achtergrond van zijn keuze voor de Titanium Road niet zonder belang: “This set of essays suggests that the conventional open access strategies are largely failing. They help, but after a decade they have failed to reach the tipping point where open access becomes the norm and everyone bar a few recalcitrants adopt it.”
  • ‘t is een beetje voor de diehards, maar het vat een en ander mooi samen: wat is nu precies een verweesd werk en hoeveel zijn er eigenlijk van? David Hansen geeft een uitgebalanceerd oordeel waarbij, naast de uitspraak dat mogelijk 50% van het 20e eeuwse materiaal verweesd is, vooral het “more work should be done” overheerst. Op de website van Europeana kwam ik trouwens de Public Domain Calculator tegen. Kan iedere Europeaan op basis van zijn eigen lokale wetgeving ‘uitrekenen’ of een bepaalde publicatie wel of niet in het publieke domein valt.

Beeld van de week

James Neal, bibliothecaris van Columbia University, over de bibliotheek in de 21e eeuw. Over innovatie, samenwerking en overleven. Exit the sage behind the desk.

In de eigen olifantenpoot geschoten?

En toen zaten we dus opeens met twee processen rond het Google Books project. Enerzijds het juridische gevecht tussen Google aan de ene kant en de Amerikaanse uitgevers en auteurs aan de andere kant, waaraan met de Google Books Settlement een einde leek te zijn gekomen. Maar die overeenkomst heeft nog steeds niet een gerechtelijke goedkeuring gekregen en er is nu voor 2012 een datum vastgesteld waarop de zaak echt behandeld zal gaan worden. Ondertussen lijkt het erop dat de uitgevers het wel op een akkoordje zullen weten te gooien met Google, terwijl de auteurs (verenigd in de Authors Guild) blijkbaar nog niet aan het begraven van de strijdbijl toe zijn.

Integendeel, zij zijn nu inmiddels een tweede rechtszaak begonnen tegen de HathiTrust en enkele grote universiteiten vanwege het beschikbaarstellen van (mede door Google) gedigitaliseerde bibliotheekboeken én het voornemen zgn. verweesde werken waarvan echt niet meer vast te stellen is aan wie de rechten toebehoren of waarvan de rechthebbenden niet meer te achterhalen zijn digitaal beschikbaar te gaan stellen aan de eigen, lokale gebruikersgroep. Voor die laatste groep werken had de HathiTrust een project opgezet om de status van die verweesde werken diepgaand te onderzoeken zodat ook alleen maar werken langs deze weg beschikbaar worden gesteld die écht verweesd zijn. Helaas, op de eerste lijst die publiek is gemaakt heeft de Authors Guild van een aantal werken binnen no time de rechthebbenden kunnen achterhalen waarop de HathiTrust heeft besloten de lijst weer terug te trekken en de interne procedures zodanig te verbeteren dat een dergelijke tik op de vingers niet nog een keer voorkomt. Want de HathiTrust wil door; ze beschouwen hun taak niet alleen legal, maar “also ethical and indeed even noble.” Of dat met die tweede rechtszaak zal gaan lukken, is maar helemaal de vraag. Rechter Chin, die van dat eerste proces, heeft inmiddels aangegeven geen trek te hebben deze nieuwe zaak ook onder zich te nemen.

Ondertussen wordt aan de andere kant van de oceaan geprobeerd de digitalisering van bibliotheekcollecties buiten de rechtszaal te houden. Gisteren werd er door vertegenwoordigers van alle belanghebbende partijen (o.m. auteurs, uitgevers, bibliotheken) onder de vlag van de Europese Unie een Memorandum of Understanding ondertekend dat de grondslag moet vormen voor afspraken over de digitalisering van zgn. ‘out-of-commerce’-werken. Dat is zeker niet dezelfde categorie als de verweesde werken, maar er is een aanzienlijke overlap tussen beide. En dit lijkt een produktievere weg dan de Amerikaanse.

The Orphan Wars

Morgen verzamelen zich in een New Yorkse rechtszaal onder leiding van rechter Danny Chin de partijen in de Google Books Settlement-zaak voor het zoveelste bedrijf in deze inmiddels jaren lopende rechtbanktragedie. Het is de laatste tijd nogal stil geweest rond deze kwestie en er wordt al gespeculeerd dat de zaak wel eens als een nachtkaars uit zou kunnen gaan: geen overeenkomst tussen Google enerzijds en de Authors Guild cs. aan de andere kant en weer terug bij af.

Maar de zitting van judge Chin is in een heel nieuw daglicht komen te staan door het besluit van de Authors Guild, nu met enkele andere medestanders, om de HathiTrust en enkele Amerikaanse universiteitsbibliotheken voor het gerecht te dagen vanwege hun voornemen zgn. verweesde werken digitaal beschikbaar te gaan stellen aan hun eigen gebruikersgroepen.

Verweesde werken? Ja, dat zijn boeken die gelet op hun publicatiedatum nog beschermd zijn door het auteursrecht, maar waarvan niet meer vastgesteld kan worden wie de auteursrechthebbenden zijn. Het betreft veelal publicaties uit de 20e eeuw die in grote getalen door Google in de afgelopen jaren zijn gedigitaliseerd en waarvan in Google Book Search meestentijds alleen de zgn. snippets vertoond worden. Van die gedigitaliseerde verweesde werken zijn inmiddels vaak de digitale kopieën die door Google aan de partner-bibliotheek zijn geleverd opgenomen in hun gezamenlijke digitale archief, de HathiTrust. En enkele universiteitsbibliotheken die hun boeken aan Google ter beschikking hebben gesteld om die te digitaliseren hebben nu het voornemen om hun digitale kopieën uit de groep verweesde werken full-text digitaal beschikbaar te stellen op de eigen campus en alleen als de desbetreffende bibliotheek een papieren exemplaar van het boek in haar bezit heeft. Volgt u mij nog?

Daartegen komt de Authors Guild (de Amerikaanse beroepsorganisatie van auteurs) nu dus in het geweer. Zij vraagt aan de rechter de HathiTrust en de universiteitsbibliotheken te verbieden hun digitale versies van verweesde werken beschikbaar te stellen en, nog veel verdergaand, om verdere digitalisering door Google te verbieden in afwachting van nieuwe wetgeving door Congress over juist die verweesde werken. Waarmee een nieuw juridisch steekspel is begonnen, net nu dus de zaak rond de GBS begon te verzanden. GBS-veteraan James Grimmelmann heeft het dan ook in een eerste analyse over The Orphan Wars waarin nu net het eerste schot gelost is.

HathiTrust en de betrokken universiteitsbibliotheken zijn uiteraard onaangenaam verrast door deze actie van de auteursorganisaties. Vanaf de eerste aankondiging van hun voornemen deze verweesde werken digitaal beschikbaar te gaan stellen, dit voorjaar, hebben zij proberen aan te tonen dat zij alle moeite hebben gedaan om eventuele rechthebbenden van vrij te geven verweesde werken te achterhalen. Daarvoor is door de University of Michigan zelfs een speciale unit in het leven geroepen. Het zal de Authors Guild dan ook ongelooflijke veel genoegen hebben gedaan dat ze de HathiTrust vandaag op een onzorgvuldigheid kunnen betrappen: Found one! Het “We’ve got him!” klinkt er onaangenaam in door.

Blauw oog voor Google

Het is natuurlijk niet de rechtszaak van de eeuw, maar de uitspraak over de Google Books Settlement (in het jargon inmiddels de ASA geheten, de Amended Settlement Agreement) werd toch in veel kringen met spanning afgewacht. En gisteren, na ruim een jaar wachten, was het dan zo ver: rechter Danny Chin deed uitspraak: “The question presented is whether the ASA is fair, adequate, and reasonable. I conclude that it is not.” Daar kunnen de betrokken partijen, naast Google de Authors Guild en de Association of American Publishers, het op dit moment mee doen. Eind april wordt in de rechtszaal besproken of het hier ook bij blijft.

De belangrijkste bezwaren van Chin richten zich op de opt-out regeling waarvoor de partijen hebben gekozen (auteursrechthebbenden moeten zelf expliciet aangeven als ze niet aan de overeenkomst willen deelnemen); het belonen van Google met een de facto monopoliepositie op basis van digitaliseren zonder toestemming van rechthebbenden én het regelen van de status van de zogenaamde verweesde werken (nog wel in copyright, maar de rechthebbenden zijn onbekend of onvindbaar) via een private overeenkomst in plaats van publieke wetgeving.

Chin verwijst met grote regelmaat naar het Amerikaanse Congress dat voor die verweesde werken voor wetgeving zou moeten zorgen en draagt ook al het begin van een oplossing voor Google en de andere twee partijen aan: als zij zouden kiezen voor het opt-in principe (rechthebbenden moet expliciet aangeven deel te willen nemen aan de regeling) dan zou goedkeuring aanzienlijk dichterbij komen. Maar zoals een van de commentatoren van de uitspraak al meteen constateerde: daarmee is het probleem van de verweesde werken nog steeds niet opgelost.

Hoe nu verder? De bal ligt nu weer bij Google, AG en AAP. Google reageerde al not amused, maar zal zich met het oog op het toekomstige succes van Google Editions toch nadrukkelijk moeten beraden op de toekomst van een verder heel erg gewaardeerde en voor wetenschappelijk onderzoek ook zeer nuttige dienst. We hebben nu dus eindelijk een uitspraak, maar de toekomst blijft nog uitermate onzeker. Op naar 25 april!

Lees ook:

Volg

Ontvang elk nieuw bericht direct in je inbox.

Doe mee met 47 andere volgers