Archive for the ‘samenwerking’ Tag

Weekend(= vakantie)vitaminen #35

Op het nachtkastje

  • D-Lib Magazine (July/August 2012). Special issue over data mining.
  • SPEC Kit 328: Collaborative Teaching and Learning Tools (ARL)
  • Digitale drempels. Knelpunten voor legaal digitaal aanbod in de creatieve industrie (SEO)
  • Print Management at “Mega-scale”: a Regional Perspective on Print Book Collections in North America (OCLC Research)
  • David A. Bell, ‘The Bookless Library’ (The New Republic)
  • Brian Cox & Margi Jantti, ‘Discovering the Impact of Library Use and Student¬† Performance’ (EDUCAUSEreview Online)
  • Milena Dobreva e.a., User Studies for Digital Library Development, Facet Publishing, 2012

Beeld van de (komende) week (weken)

Afko #10: NBO

In het laatste nummer van de Informatie Professional staat een bijdrage van John Mackenzie Owen, een bewerking van een lezing die hij vorig najaar in Deventer verzorgde. De bijdrage is een pleidooi voor een NBO,¬†√©√©n (digitale) Nederlandse Bibliotheek voor het Onderwijs (van vwo en mbo tot hbo en wo) in plaats van het huidige gefragmenteerde landschap. Dat is in de huidige omstandigheden niet alleen noodzakelijk, maar ook wenselijk. Een gecentraliseerde digitale bibliotheekvoorziening die op lokaal niveau in tot studiecentra omgebouwde ‘traditionele’ bibliotheken overal toegankelijk is. Die traditionele, papieren bibliotheek is inmiddels overbodig. De student van tegenwoordig wil een prettige warme ruimte met pc’s, draadloos netwerk en goede catering; de rest is irrelevant.

Ondanks de pittige uitspraken van Mackenzie Owen en zijn verstrekkende voorstellen is er door de bibliotheekwereld nog maar weinig aandacht aan besteed (uitzondering Leen Liefsoens). Hier dus maar wat gedachten die bij mij opkwamen.

Het voorstel voor een NBO is al weer een paar stappen verder dan de Digitale Wetenschappelijke Bibliotheek Nederland die Mackenzie Owen drie jaar geleden voorstelde. Een verklaring daarvoor kan ik in zijn bijdrage niet terugvinden. Zit het hele Nederlandse onderwijs, van vwo tot wo, op √©√©n gecentraliseerde digitale bibliotheekvoorziening te wachten? Doen we middelbare scholieren een plezier met toegang tot de artikelen uit Science Direct? Ik denk dat dit idee toch teveel vanuit de technische mogelijkheden en te weinig vanuit de daadwerkelijke behoeftes van de verschillende gebruikersgroepen van zo’n NBO is bedacht.

Bibliotheken, zeker de hogeschool- en universiteitsbibliotheken die Mackenzie Owen in zijn NBO wil zien opgaan, functioneren niet in een vacuum, maar zijn ondersteunende diensten voor de onderwijsinstellingen waarvan ze onderdeel uitmaken. Die onderwijsinstellingen komen nationaal en internationaal steeds meer in een concurrentiepositie ten opzichte van elkaar te staan, waarbij de lokaal beschikbare faciliteiten een van de punten vormen waarop geconcurreerd wordt. √Č√©n NBO zou prima passen bij √©√©n NIHMVO, maar stuit in de huidige constellatie al snel op de grenzen van samenwerking. (NIHMVO = Nederlands Instituut voor Hoger, Middelbaar en Voortgezet Onderwijs)

Zijn studenten, docenten en onderzoekers gebaat bij eenheidsworst (een van de illustraties bij Mackenzie Owens artikel is niet voor niets een worstmachine) of juist bij maatwerk? In alle gebruikersonderzoeken die ik onder ogen krijg wordt steeds de nadruk gelegd op diensten en dienstverlening die toegesneden zijn op de specifieke behoeftes vanuit afzonderlijke disciplines. Dat hoeft niet op gespannen voet te staan met een NBO, maar ik weet wel uit eigen ervaring dat het binnen één instelling voor hoger onderwijs al niet eenvoudig is niet alleen maar te vervallen in one-size-fits-all, laat staan in een gecentraliseerde bibliotheekvoorziening voor de gehele onderwijswereld. (trouwens, wie gaat daar de regie voeren?)

Misschien is het slechts bedoeld om enigszins provocatief te zijn, maar laat ik er toch maar op reageren. Op verschillende punten in zijn bijdrage rekent Mackenzie Owen af met de papieren bibliotheek. Kennisdeling in het hoger onderwijs vindt “anno 2011 bijna geheel en bijna probleemloos via het web” plaats. In de huidige universiteitsbibliotheken staat “een enorme collectie waar gemiddeld genomen niemand ooit naar kijkt”.¬† En als afsluiter: “De rol van bibliotheken in kennisdeling wordt sterk belemmerd door het in stand houden van heel veel overbodigs.” Dat is allemaal iets, om niet te zeggen: veel, te kort door de bocht geformuleerd. Maar Mackenzie Owen zal dat vast als het ontkennen van de werkelijkheid en het vluchten in nostalgie, hoop, hartstocht en verwachtingen aan mijn kant karakteriseren.

Vorige aflevering: HNS

Weekoogst #48

Google: hoe nu verder?
Het was natuurlijk het bericht van de week: de uitspraak van rechter Chin in de zaak rond Google Books. De commentaren waren niet van de lucht, met als algemene strekking: 1) Google heeft de eerste slag verloren, maar 2) er zit voldoende ruimte in Chins uitspraak voor een overeenkomst die wel de rechterlijke goedkeuring zal weten weg te dragen en 3) voor de categorie verweesde werken is nieuwe wetgeving door Congress een absolute noodzaak. Hier nog wat links:

Samenwerken
Ook de Nederlndse universiteitsbibliotheken hebben hun mond er vol van (en ook bijvoorbeeld hun beleidsplannen): samenwerking. De praktijk is zoals altijd veel weerbarstiger. Echte samenwerking komt maar moeizaam van de grond. Vanuit de VS komen steeds meer berichten dat het daar inmiddels meer succes begint te krijgen, o.m. natuurlijk vanwege de penibele budgettaire situatie waarin iedereen verkeert. In Boston werken Harvard en MIT steeds nauwer samen en in Baltimore wordt gedacht an het samenvoegen van de campussen in College Park en Baltimore into a mega-university that would surpass Stanford and Yale in some higher education rankings. Hoe lang duurt het nog voordat de UvA en de VU gaan fuseren of dat we bij de afkorting RU niet langer aan de Radboud Universiteit (Nijmegen) maar aan de Randstad Universiteit denken? De twee Amsterdamse universiteiten samen met Utrecht en Leiden, moet je eens kijken op welke plek je in die rankings terecht gaat komen!

Digitalisering
Als we het over de digitalisering van ons boekenbezit hebben, gaat het vaak over wat er in de Angelsaksische wereld op dit vlak gebeurt. Dat is ten onrechte. Ook elders wordt die digitalisering (maar dan zonder de Google-dollars) steeds voortvarender aangepakt. Ik vroeg laatst al aandacht voor het Franse Persée en het Duitse Digizeitschriften, en daar kan sinds deze week het plan om alle Duitse drukken uit de 17e eeuw te digitaliseren aan worden toegevoegd. Ruim 200.000 titels zouden binnen zes jaar online beschikbaar moeten komen.

Zelf e-books maken
We kennen allemaal de¬†Ewoud Sanders’ methode van zelf digitaliseren: rug eraf, door de scanner en klaar is kees. Jammer van het boek maar je hebt er een mooie digitale file voor terug. Wil je iets voorzichtiger met je eigen boekenverzameling omspringen en heb je veel tijd tot je beschikking, dan kun je nu voor nog geen $ 150 de¬†ION Book Saver aanschaffen. Digitaliseert ook en je boek blijft heel.

Bobo’s in de kou

Het was fris gisteren in Utrecht. Een mooie locatie om een symposium te organiseren, museum & sterrenwacht Sonnenborgh in Utrecht, maar iets te klein voor het aantal aanwezige openbare- en universiteitsbibliotheek-bobo’s √©n blijkbaar niet ingesteld op toch al lang niet meer Siberische temperaturen. Ondanks allerlei warmte (en veel lawaai) producerende apparaten bleek het niet mogelijk de gevoelstemperatuur op het Terreplein op een aangenaam en aanvaardbaar niveau te krijgen.

Wat stond er op het programma? Onder regie van de stuurgroep van het Consortium Gemeenschappelijke Informatie Infrastructuur en SURF zaten vertegenwoordigers van de OBs en de WBs bijelkaar om over de toekomstige, zo mogelijk gezamenlijke, informatie-infrastructuur van¬†Nederland te spreken. Kort¬†door de bocht geformuleerd¬†vormen √©√©n catalogus voor al het bezit van de Nederlandse bibliotheken en nationale licenties voor digitale informatie (waardoor alle Nederlanders toegang krijgen tot al deze informatie) de twee belangrijkste aandachtspunten. De openbare bibliotheken weten zich daarbij in financi√ęle zin in de rug gesteund door het ministerie van OCW dat recent 20 miljoen ‚ā¨ beschikbaar heeft gesteld voor landelijke bibliotheekinnovatie.

’s Ochtends werden er door vertegenwoordigers van de Projectgroep Bibliotheekinnovatie (Wilfred Hoffman), UKB (Marc van den Berg), Brandon Badger (Google Book Search) en Erik van Lubeek (OCLC) fraaie vergezichten geschilderd van wat er in de nabije toekomst met of zonder onderlinge samenwerking is te realiseren; ’s middags konden de deelnemers aan het symposium in drie groepen aan de hand van stellingen hun eigen positie bepalen. Probleem bij een aantal stellingen was dat ze uit zoveel facetten waren samengesteld dat het moeilijk was de stelling in z’n geheel te onderschrijven of juist te verwerpen. De programmacommissie had dat echter bewust gedaan om de discussie niet in een simpel voor/tegen te laten verzanden, maar een echte discussie op gang te brengen. Daarvoor was echter niet heel veel tijd beschikbaar.

Dingen samen doen? Ja, daar was iedereen het (uiteraard zou ik bijna zeggen) wel over eens. Maar over de wijze waarop liepen de meningen vaak toch al weer snel uiteen. √Č√©n landelijke catalogus kon in ieder geval op brede steun rekenen (evenals het zoveel als mogelijk aansluiten bij internationale standaarden), maar het idee om naast de huidige NCC een nieuwe Nederlandse Bibliotheek Catalogus op poten te gaan zetten, zoals de OBs willen, kon weer op weinig steun rekenen uit de hoek van de WBs. Het is nu aan Bas Savenije, voorzitter van de Stuurgroep GII √©n directeur van de KB, om een visiedocument op papier te zetten waarin alle betrokkenen zich kunnen vinden. Hij geeft zichzelf daarvoor een paar maanden.

Toogdag in Ede

Vanmorgen naar Ede afgereisd voor het NVB-jaarcongres. Uiteindelijk niet alleen voor het congres zelf, maar ook om de plenaire vergadering van de UKB-bibliothecarissen bij te wonen. Nol was vandaag verhinderd en je bent “een beetje adjunct” of niet. Bas Haring en Andrew Keen daardoor gemist, maar compensatie in de vorm van de voltallig aanwezige UKB-bibliothecarissen. Waar overigens afscheid genomen werd van Alex Klugkist (Groningen, opvolger inmiddels bekend, nl. Marjolein Nieboer) en Hans Geleijnse (Tilburg, opvolger nog niet bekend). Wat de Utrechtse vacature betreft werd ons voor morgen witte rook toegezegd. Ik ben benieuwd.

UKB vergadert normaal plenair in Utrecht, maar vandaag was voor Ede gekozen. Jan van der Burg had daar zelfs in een van zijn enthousiasmerende pre-conference berichten trots melding van gemaakt. Van echte synergie was echter geen sprake, want van 10 tot 13 uur trokken wij ons terug in zaaltje Strauss 1, ver weg van het congresgeroezemoes. Ideetje voor de volgende keer: een publieke vergadering voor iedere ge√Įnteresseerde congresganger toegankelijk. Moet kunnen in een tijd van transparantie en kan heel leerzaam zijn voor iedereen.

Want waar ging het vandaag over? De nationale informatie infrastructuur, nieuwe licenties voor Elsevier en Springer, de noodzaak danwel verplichting om de aanschaf van content Europees aan te besteden, de overgang naar internationale metadatastandaarden. Kortom onderwerpen die iedereen werkzaam in wetenschappelijke bibliotheken raakt en die ingrijpende gevolgen kunnen hebben voor onze organisatie, onze financi√ęn, etc.

Maar goed, een publiek toegankelijke vergadering gaat misschien op dit moment nog te ver. Een stap in de goede richting zou bijvoorbeeld al wat meer openheid zijn over de werkzaamheden van UKB. De website is wat dat betreft aan een stevige update toe en zou ook beter/meer gebruikt kunnen worden als informerend medium. Dat is echter maar de mening van een eenmalige deelnemer en een adjunct…

Samenwerken, waarom niet?

Vanmorgen met 15 UB-collega’s op ‘kennismakingsbezoek’ bij de mediatheken van de Hogeschool van Amsterdam. Nu kende ik die al (een beetje), maar aangezien het echt de bedoeling is de samenwerking tussen UvA en HvA verder te intensiveren was deze ochtend helemaal geen overbodige luxe. Er bestaat tussen de UB en de mediatheken al sinds enige jaren¬†nauwe samenwerking achter de schermen. De mediatheken maken gebruik van het Pica LBS (en zitten nu dus ook in het overgangstraject naar Aleph), de acquisitie verloopt grotendeels via de UB, de website maakt gebruikt van het contentmanagementsysteem van de UvA, de Digitale Mediatheek van de HvA is een variant op onze MetaLib-implementatie en voor de HvA-webbronnen wordt gebruik gemaakt van de repository-software die de UB voor UvA-DARE en alle varianten daarop heeft ontwikkeld. Technisch is er dus al een grote mate van verstrengeling.

Uit de presentaties die deze ochtend door een aantal mediatheekmedewerkers werden verzorgd, bleek al snel dat er een veel bredere basis voor samenwerking is dan alleen een bibliotheeksystemen-gebaseerde. Of het nu gaat om de veranderende rol van de informatiespecialist, het klantgericht werken en het sturen op kwaliteit, de inrichting van de digitale bibliotheek/mediatheek of het ontwerpen van een homepage voor de bibliotheek/mediatheek die studenten niet het bos in stuurt maar hen snel op de plaatsen brengt waarnaar ze op zoek zijn. Het is vaak dezelfde problematiek en er zijn voldoende aanknopingspunten om daarvoor gezamenlijk naar oplossingen te zoeken, te profiteren van elkaars inzichten, maar toch ook rekening te blijven houden met de verschillen tussen enerzijds het (bijna exclusief) ondersteunen van onderwijs en anderzijds het ondersteunen van zowel onderwijs als onderzoek. Dat er naast sprake is van cultuurverschillen moeten we ook onder ogen zien, maar ons verder niet door af laten schrikken. Wat dat betreft was het wel aardig dat het interim-hoofd van de mediatheken, de door de UB ‘uitgeleende’ Gerard K√∂hler, in zijn begroeting aan het begin van de bijeenkomst verwees naar het interview met zijn HvA-baas in het weekblad van de HvA, Havana.¬†Hem wordt de vraag voorgelegd: Kunnen we de mediatheken niet gewoon opheffen? Het antwoord luidt:

“Dat heb ik een domeinvoorzitter (zeg maar de decaan¬†van een HvA-afdeling/faculteit, BZ) ook wel eens horen¬†roepen. Ik ben daar niet voor, maar ik het sluit het niet uit. We moeten ons werk doelmatig organiseren, niet koste wat kost onze activiteiten in stand houden.”

Dat zijn toch geluiden die je niet zo snel binnen de muren van de UvA zult horen.

Informatie is … oorlog

Peter Brantley is directeur van de Digital Library Federation (DLF), een samenwerkingsverband van een kleine 40, hoofdzakelijk Amerikaanse universiteits- en onderzoeksbibliotheken. Brantley blogt, uiteraard, en speelt daarbij met verve de rol van aanjager van change en collaboration, twee termen die met grote regelmaat in zijn posts terugkeren. Uitvoeriger heeft hij dat recent gedaan in het artikel Roles and Expectations for Digital Libraries. Architectures for Collaboration waarin hij zich zeer kritisch uitlaat over wat bibliotheken tot nu toe met hun digitale verschijningsvorm hebben weten te bereiken. Zijn boodschap is opnieuw Libraries must change, en dat vertaalt hij¬†in elf mantra’s:

  • Libraries Must Be Available Everywhere
  • Libraries Must Be Designed to get Better through Use
  • Libraries Must Be Portable
  • Libraries Must Know Were They Are
  • Libraries Must Tell Stories
  • Libraries Must Help People Learn
  • Libraries Must Be Tools of Change
  • Libraries Must Offer Paths for Exploration
  • Libraries Must Help Forge Memory
  • Libraries Must Speak for People
  • Libraries Must Study the Art of War

De laatste vloeit volgens Brantley voort uit het feit dat bibliotheken met commerci√ęle partijen in strijd zijn over de beschikbaarstelling en toegankelijkheid van (digitale) informatie, en de ervaringen tot nu toe met massadigitaliseringsprogramma’s zijn volgens hem weinig hoopvol. Dat vraagt om, dat noodzaakt tot gezamenlijk optrekken in de strijd.

Brantley schreef zijn artikel voordat Microsoft zich terugtrok uit massadigitalisering. In een reactie daarop op zijn blog maakt hij zich terecht zorgen over deze ontwikkeling:

“There is also an obvious fallout on a possible settlement between Google, the AAP, and the AG: if Google becomes a licensor for the class of material under contention, and MSFT is no longer in the digitized book market, then Google winds up being a more privileged, and potentially sole, provider for this content. While I’d love to work at Google in that scenario, I can’t help but think that it has less certain benefits for libraries and the public sector.”

Maar zijn conclusie is vervolgens toch weer weinig krijgslustig: “Time to put on our thinking caps.”¬† Kunnen bibliotheken eigenlijk wel oorlog voeren?

P.S. Brantley verwijst naar de rechtszaken tussen Google enerzijds en de Association of American Publishers (AAP) en de Authors Guild (AG) anderzijds over het al dan niet rechtmatig digitaliseren van boeken door Google zonder voorafgaande toestemming van de rechthebbenden en zonder betaling van een vergoeding.