Open Access (nou ja, bijna)

Een boek over open access, en niet zo maar een boek want geschreven door een van de voormannen van de beweging Peter Suber, dat niet open access beschikbaar is. Althans, niet op het moment van publicatie, maar pas over één jaar (om precies te zijn 15 juni 2013). Tot die tijd moeten we het doen met de inhoudsopgave, een enkel hoofdstuk en de index (en een volledig doorzoekbare versie in Google Books, maar met veel niet beschikbare pagina’s). Dat schuurt toch allemaal een beetje, te meer daar grote delen van de inhoud van het boek gebaseerd zijn op publicaties van Suber die al sinds jaar en dag vrij toegankelijk zijn op het web.Van bijna ieder hoofdstuk merkt Suber in de eerste voetnoot bij het betreffende hoofdstuk op “this section borrows from several of my previous publications” om daar vervolgens een lijstje publicaties aan toe te voegen (veelal uit Subers eigen SPARC Open Access Newsletter). Vrij toegankelijk materiaal dat nu weer, al is het maar tijdelijk, achter een tolpoortje is opgeborgen. Zoals gezegd, dat schuurt.

Suber zelf maakt er verder eigenlijk weinig woorden aan vuil. Hij meldt in zijn voorwoord dat de tekst van het boek twaalf maanden na publicatie open access beschikbaar komt, en voegt daar aan toe: “If you can’t wait, everything I’ve said here I’ve said in some form or another in an OA article.” Waarom dan nog het boek aangeschaft?, zou je bijna zeggen. Als hij het later in het boek over open access publiceren van monografieën heeft, stelt hij dat het grote verschil met het open access publiceren van wetenschappelijke artikelen is dat er met die laatste door de auteurs geen droog brood te verdienen valt, terwijl het publiceren van een boek nog wel eens de nodige revenuen kan opleveren. Heeft hij daar in dit geval dan zelf nadrukkelijk voor gekozen, of is hij eenvoudigweg onder het juk van MIT Press doorgegaan en heeft hij zich neer moeten leggen bij dat ene jaar embargo? “I wish it were already OA, but I had to compromise with the press.” meldt hij op Google+, en zo simpel is het waarschijnlijk. Open Access is overigens uitermate vriendelijk geprijst ($ 12.95), maar de potentiële markt voor het boek is natuurlijk groot, zeker als de auteur de geestelijk vader is van het Budapest Open Access Initiative waarvan dit jaar het 10-jarig jubileum wordt gevierd. Georgia State University deelde bijvoorbeeld bij het begin van het nieuwe academisch jaar het boek al uit aan nieuwe medewerkers.

Open Access biedt een beknopt maar tevens volledig overzicht van de actuele stand van zaken rond open access. In tien hoofdstukken, vaak staccato opgebouwd uit genummerde paragrafen, behandelt Suber het hele OA-spectrum: van de simpele vraag ‘wat is OA?’, via alle variëteiten (Green en Gold, Libre en Gratis) en alle struikelblokken (auteursrecht, financiering) naar het slothoofdstuk Self-Help. Daarin wordt nogmaals duidelijk dat Suber Green en Gold OA nadrukkelijk als complementair beschouwt en als hij al een voorkeur uitspreekt die vooral ligt bij het hier en nu: “Your top priority should be OA for new and future work.” en hij brengt dat zonder de drammerige toon die we van sommige van zijn collega’s zo gewend zijn.

Opvallend is dat Suber in de strijd voor open access tijdschriftartikelen als low-hanging fruit betitelt, in ieder geval in verhouding tot boeken die higher-hanging (maar zeker niet forbidden) fruit zijn. Tegelijkertijd constateert hij namelijk ook dat de situatie dat alle peer-reviewed tijdschriften OA zullen zijn nog lang niet “on the horzion” is. Daar zit duidelijk de spanning tussen wens en werkelijkheid.

Open Access was uiteraard niet af op het moment van publicatie. Suber heeft dan ook meteen na het verschijnen een wiki geactiveerd om daarop nieuws, verbeteringen en aanvullingen te plaatsen. Daar staat nu inmiddels ook de verklaring voor die curieuze copyright-combinatie die het boek siert:

The first print edition uses an “all rights reserved” statement and a CC-BY license icon. The digital editions clarify the book’s copyright status, and the clarification will appear in future print editions. Basically, the book incorporates some material I previously published in the SPARC Open Access Newsletter under a CC-BY license and a copyright owned by SPARC. That material remains CC-BY. The all-rights-reserved copyright owned by MIT applies only to new parts of the book, and even those parts will shift to a CC-BY-NC license on June 15, 2013, one year from the date of publication.

Misschien moeten we dat maar gewoon beschouwen als een fraaie illustratie van waar we op dit moment met OA staan.

Subers boek kan ik iedereen aanraden als introductie op het onderwerp. Zelf zegt hij nog in zijn inleiding “I want busy people to read this book.” Of hij dáárin geslaagd is, is maar de vraag. Voor busy people is Open Access misschien toch iets te lang en uitvoerig. Maar het is een belangrijk boek dat ieders aandacht in de wetenschappelijke wereld verdient.

Liever luisteren naar Peter Suber? Hier geeft hij een toelichting op Open Access en zijn eigen betrokkenheid bij het onderwerp.

1 comment so far

  1. Raymond Snijders (@rsnijders) on

    Ook wel erg treffend dat klein bovenaan de cover van het boek ‘Copyrighted Material’ staat😉

    Dank je voor de tip, ondanks de bijzondere licentie lijkt het me wel de moeite waard. Overigens is dit de tweede keer dat ik zo’n Time Switch licentie tegenkom. In februari zag ik dat bij een boek van Mathieu Paapst http://rsnijders.info/vakblog/2012/02/16/in-de-verlenging-werkgever-en-auteursrecht/ en ik vind het zelf wel een interessant compromis om de meerwaarde van een papieren boek te behouden.


Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s

%d bloggers op de volgende wijze: