Weekendberichten #11

Op het nachtkastje

• Ebrary publiceerde een onderzoek naar het gebruik door en oordeel van studenten over e-books. Het betreft een herhaling van een soortgelijk onderzoek uit 2008, waardoor het mogelijk is trends te onderkennen. Opvallend resultaat? Het gebruik van e-books is in de afgelopen drie jaar met 4% gedaald, terwijl het gebruik van papieren boeken met 2% gestegen is! Papieren boeken worden ook als de meest betrouwbare bron voor onderzoek gezien; het vertrouwen in Wikipedia is in drie jaar bijna gehalveerd.
• Springer publiceerde een terugblik op 5 jaar e-books voor de STM-disciplines gebaseerd op gesprekken met vijf (maar in werkelijkheid) acht leading librarians, waaronder de onvermijdelijke Rick Anderson maar ook onze eigen Zofia Dzwig van de bibliotheek van de TU Delft en Ay Ong van de bibliotheek van het CWI. Springer concludeert dat 2012 een cruciaal jaar wordt voor het e-book. Hebben we dat al niet vaker gehoord?
• mooie samenvatting van de actuele stand van zaken in The Orphan Wars door expert James Grimmelmann. Niet alleen de toekomst van de verweesde werken zelf, maar ook de toekomst van het digitaliseren van die werken staat volgens hem op het spel. En de uitkomst is vooralsnog onvoorspelbaar.
• Afgelopen dinsdag vond er bij NWO een SURFAcademy seminar plaats over open onderzoeksdata. Voor een verslag kun je terecht op het Vakblog van Raymond Snijders; de presentaties zijn inmiddels ook al beschikbaar. Gauw ook even het boekje Toegang tot onderzoeksdata meegepikt met mijn favoriete uitspraak op pagina 26.

Beeld van de week

Voor nadere uitleg: Citography.

Go bibliobloggers!

Vanmiddag mag ik op uitnodiging van de Hogeschool Bibliotheek van de HvA iets over mijn bloggen vertellen tijdens de Salon die ze met enige regelmaat in de net geopende locatie in het Kohnstammhuis organiseren. Ik bevind me in het goede gezelschap van Dennie Heye (The Obnoxious Librarian from Hades) en Wilma van den Brink (Je bibliotheek). Ik ben benieuwd naar de opkomst én benieuwd of er een antwoord komt op de vraag ‘wat is bibliotheekbloggen?’.

Ter ondersteuning van mijn verhaal heb ik uiteraard een paar plaatjes verzameld:

Wil je echter de bijbehorende tekst horen, dan zal je je echt om 15.00 uur in het Kohnstammhuis moeten vervoegen.

Tot straks!

Nieuwe netwerken

OCLC biedt via WorldCat Identities voor iedere auteur een webpagina waarop de identiteit van hem of haar op basis van de gegevens uit WorldCat wordt vormgegeven. Een publicatietijdlijn, titels met de meeste holdings wereldwijd, naamsvarianten, een woordenwolk van de belangrijkste onderwerpsgegevens; alles op één pagina.

Maar met die gegevens kun je natuurlijk meer doen. Ze koppelen bijvoorbeeld. En dus is er nu de experimentele dienst WorldCat Identities Network. Vul een auteursnaam in en op basis van de data in WorldCat wordt het netwerk gepresenteerd waarin de betreffende auteur functioneert of functioneerde. Dat kan er heel bescheiden uit zien, zoals bij mij:

Het moge duidelijk zijn, een WorldCat Identity kan ook een ding zijn, een organisatie (corporatie in catalogiseertaal) of een fictieve persoon.

Natuurlijk zijn er interessanter netwerken op deze manier te ontdekken, zoals die van Winston Churchill of Jezus:

Maar die roepen natuurlijk eigenlijk alleen maar meer vragen op. Jezus en de Early English Books Online collectie? En dan heb ik het nog niet eens over het trefwoord Magicians–Palestine bij zijn WorldCat Identity gehad. Ik zei het al, het is nog een experimentele dienst…

Op weg naar het ideale e-book

Het lijkt soms wel de zoektocht naar de heilige graal: onder erkenning van het feit dat het papieren boek op dit moment nog superieur is aan het e-book (Sorry iBooks, paper books still win on specs), worden de pogingen om de leeservaring en de mogelijkheden van papier te vertalen naar het e-book alleen maar intensiever en met steeds betere resultaten. Uit Korea komt nu het prototype van een app die het mogelijk maakt snel te bladeren in een e-book, meerdere pagina’s voor- en achteruit te bladeren, een pagina ‘vast te houden’ en ondertussen verder te bladeren; kortom activiteiten die vaak voorkomen bij het bestuderen van een langere tekst. Fascinerend om te zien (maar vooralsnog nog niet beschikbaar in de App store).

Vandaag in Dallas

Een jaar geleden, toen ik begin januari de ALA MidWinter bezocht in San Diego, was de sessie Top Tech Trends van de Library and Technology Association (LITA) van de ALA voor mij een van de hoogtepunten van de conferentie. Jaloers kijk ik nu naar de line up die ze voor deze jaarlijks terugkerende sessie deze keer hebben weten samen te stellen: Stephen Abram, Marshall Breeding, Lorcan Dempsey en Sue Polanka zitten straks gezamenlijk achter een paar formica tafeltjes de toekomst van bibliotheken en ons vak te bespreken. Vorig jaar kan ik mij herinneren dat de live stream zeker in het begin de mist in ging, dus of het vanavond gaat lukken mee te kijken en luisteren via Ustream is nog maar de vraag. De mededeling gisteren dat “convention center wireless is not too hot at the moment” doet het ergste vrezen. Maar als het wel gaat lukken kun je de discussie tussen deze vier kanonnen vanaf 17.30 uur live volgen.

Weekendberichten #10

Op het nachtkastje

• OCLC Research publiceerde deze week een tweede rapport over het gebruik van sociale media door de LAM-community (Libraries, Archives, Museums). Het betreft de resultaten van een survey uit november 2009 (!) waarop uiteindelijk door 42 instellingen gereageerd werd. Ik zet m’n vraagtekens bij de actualiteit van de resultaten. Juist bij sociale media gaan de ontwikkelingen zo snel dat twee jaar eigenlijk wel een eeuwigheid is. Twee jaar geleden? Toen twitterde ik nog niet eens…  
• We kenden het vijf sterren-systeem al van Tim Berners-Lee voor het beoordelen van de bruikbaarheid van data als linked open data: hoe meer sterren, des te beter is de data geschikt voor hergebruik en linking. David Shotton stelt nu een soortgelijk vijf sterren-systeem voor voor de beoordeling van elektronische artikelen: hoe meer sterren, des te meer voldoet het artikel aan het ideaalbeeld van verrijkte publicatie en informatieuitwisseling (peer reviewed, open access, verrijkte content, beschikbare datasets en machine-leesbare metadata). Dat klinkt betrekkelijk eenvoudig, maar Sutton heeft het toch weer iets gecompliceerder gemaakt door ieder criterium vijf niveau’s te geven, niveau’s die corresponderen met grotere en kleinere sterren. Da’s dan weer jammer… David Haden vindt vijf overigens te weinig. Hij wil een zesde ster voor Googlyness.

Beeld van de week

Het beeld van de week is uiteraard Wikipedia-op-zwart. Uiteindelijk gebeurde dat met veel meer sites, maar de actie van Wikipedia zette toch eigenlijk alles in gang. Het op-zwart-zetten leverde overigens op verschillende plekken nog aardig wat discussie op, die soms ook in de openbaarheid werd ‘uitgevochten’. Een voorbeeld daarvan is de Digital Public Library of America, waar voor- en tegenstanders met elkaar in debat gingen op de discussielijst met als uiteindelijk resultaat een virtuele meerderheidsbeslissing om inderdaad ‘op zwart’ te gaan.

Heeft het effect gehad? Deze infographic suggereert dat wel:

Deze actie richtte zich met name op de wetsvoorstellen SOPA en PIPA, maar er is nog zo’n controversieel wetsontwerp in behandeling in het Congres: de Research Works Act (RWA). Deze wet zou het mandateren van open access beschikbaarstelling van resultaten van met publieke gelden gefinancierd onderzoek weer onmogelijk moeten maken. Grote uitgeverijen, zoals Elsevier, steunen deze wet van harte en in een bijdrage aan de LIBLICENSE-discussielijst kwam ik het waarom van die steun uit de mond van een Elsevier-directeur in onomwonden bewoordingen tegen:

We have specific concerns about the NIH mandate which at best is overly rigid/onerous, and at worst actually damaging. Early indications show the NIH Public Access Policy has had a negative impact on Elsevier and other publishers.  We have experienced a modest reduction of usage (by subscribers) and transactional sales (for non subscribers) for articles on our publishing platform after they are placed on PubMed Central even with links to the published journal article.  The NIH policy has only been in effect a few years and so these early warning signs are important:  they indicate usage and revenue loss could increase over time as the content duplicated in PMC increases.   This early evidence also suggests that PMC is providing access to users already served by the publishing system – essentially using tax payer funds to duplicate publisher efforts, and depriving publishers of revenue for their investments.  The current NIH public access policy therefore seems neither efficient nor sustainable.

Het gaat dus om revenue loss; ‘t is maar dat u het weet.

De hardnekkigheid van Books and Buildings

Vanmiddag luisterde ik via een directe verbinding mee met de lezing van Nancy Roderer, bibliothecaris van de Welch Medical Library van Johns Hopkins University, in de OCLC Research Distinguished Seminar Series. Roderer begon tien jaar geleden als bibliothecaris en zette toen al in op de e-only library. Die hoopte ze destijds binnen tien jaar, in 2012, te realiseren en vandaag keek ze terug op wat er in de afgelopen tien jaar was gerealiseerd. Dat is veel, maar die e-only library is er nog niet. Heet van de naald kon ze laatste ontwikkelingen vertellen. Vorig jaar november was aan de gebruikers van de Welch Medical Library (zo’n 35.000 studenten en medewerkers!) meegedeeld dat de fysieke bibliotheek gesloten zou worden. Tegenover 35.000 downloads van artikelen per dag (96% van het collectievormingsbudget gaat naar e-journals en databases) stonden nog maar 41 uitleningen per dag. Levering van gedrukt materiaal zou voortaan op locatie gaan plaatsvinden en de bibliotheek zelf zou een geheel nieuwe bestemming gaan krijgen.

Niet dus, althans voorlopig nog niet. Onder druk van protesten van gebruikers is het besluit om per 31 december 2011 te sluiten voorlopig teruggedraaid en is er naar goed Hollands voorbeeld een commissie ingesteld die de voors en tegens van sluiting nog een keer goed op een rij moet gaan zetten. Bezoekers van de site van de Welch Medical Library worden nu met de volgende boodschap begroet:

We’ve heard your comments about the future of the Welch Library and, in response, will take time for a careful review of the future of this treasure on our campus. To ensure we capture thoughts and ideas from across the schools of public health, nursing and medicine, and the hospital, the deans of each school will join in appointing a broad-based, representative committee to look at our opportunities.
On the university side, members of the committee will be identified from the elected faculty and student senates, and from associations in each of the schools, while health system members will be chosen by the hospital administration. The committee will research and reflect on our investments in physical and digital materials, in centralized and distributed library services, and in the best use of the library building.
The library will maintain its current status, with both physical and electronic resources available, until the review period is complete and a new plan is put in place. We will keep you updated about this work and the committee’s recommendations through the Welch website, emails, and print matter in the schools.
We look forward to working together to move the library forward while preserving the treasure that is the Welch Library building.

Sincerely,

David G. Nichols, M.D.
Chair of the Welch Library Advisory Committee
Mary Wallace Stanton Professor of Education
Professor of Anesthesiology, Critical Care Medicine and Pediatrics
Johns Hopkins University School of Medicine

Roderer verwacht overigens niet dat de sluiting daarmee definitief van de baan is, maar de actuele ontwikkelingen staan toch in schril contrast met de optimistische uitlatingen die ze nog in november over de aanstaande sluiting deed. Niet alleen voor medisch bibliothecarissen is dit een case die in de komende maanden met meer dan gemiddelde belangstelling gevolgd zou moeten worden. Het verzet tegen sluiting verklaart ze overigens uit een gehechtheid van een deel van de bibliotheekgebruikers aan een verouderd beeld van de bibliotheek, het beeld van Books and Buildings, terwijl we allang op weg zijn naar de bibliotheek van Information and Services.

Weekendvitaminen #9

Op het nachtkastje

• Rare jongens, die Amerikanen. Kalenderjaar 2011 net afgesloten, nieuw jaarverslag gepresenteerd (mooi denk je) maar dat dan niet over geheel 2011 maar over fiscal year 2010-2011 (tot en met 30 juni 2011) blijkt te gaan. Het gaat hier om het jaarverslag van OCLC, waar dus nog niets terug is te vinden over World Share. Dat moet nog even wachten tot januari 2013… 
• Rijke oogst deze week aan preprints: drie artikelen waar we anders ook tot in 2013 op hadden moeten wachten:
  • Deal or No Deal? : Evaluating Big Deals and Their Journals
  • How Users Search the Library from a Single Search Box
  • From Stacks to the Web: the Transformation of Academic Library Collecting (van de bedenker van UDGPAL)
• via-via kwam ik deze week bij het Journal of Web Librarianship terecht. Ha, dacht ik, een tijdschrift van Taylor & Francis, dus daar hebben we op basis van onze licentie wel toegang toe. Mis poes. Dit tijdschrift is tijdens de looptijd van de licentie bij T&F online beschikbaar gekomen en valt dus (?) niet automatisch onder de licentie. Alleen bibliotheken die een abonnement hadden op de gedrukte versie, hebben wel toegang gekregen tot de online versie gekregen. Deze onzin zou toch eens heel snel tot het verleden moeten behoren. Nu is het weer zaak andere wegen te bewandelen…

Beeld van de week

Onlangs passeerde de HathiTrust de mijlpaal van 10 miljoen gearchiveerde gedigitaliseerde publicaties. Het overgrote deel daarvan betreft publicaties uit de 20e eeuw, waarvan het overgrote deel nog onder bescherming van het auteursrecht valt of tot de categorie verweesde werken behoort (voor publicaties uit de VS hanteert de HathiTrust 1923 als breekpunt; voor publicaties uit overige landen 1870).

Het gaat dus goed met de HathiTrust, want het bestand groeit nog steeds als kool. Aan de andere kant, ‘slechts’ 27% van het gearchiveerde materiaal is vrij toegankelijk. We hebben dus nog een lange weg te gaan.

In de januari-aflevering van Library Issues wordt overigens nog eens een goede samenvatting gegeven van doel en mogelijkheden van deze olifant in de bibliotheek.

What’s in a Name?

Ryan Opiz

Chris Bourg is werkzaam bij Stanford University Libraries. Zij blogt over haar werkzaamheden op de Feral Librarian. In haar meest recente post doet zij verslag van haar pogingen een nieuw service-model in te voeren, gebaseerd op de conciërge. Niet de Nederlandse school-conciërge, maar de Franse huis-conciërge. De steun en toeverlaat waar bewoners met al hun vragen en problemen terecht kunnen en die binnen de kortste tijd vervolgens opgelost zijn. De conciërge als het centrale contactpunt voor de onderzoeker, zonder dat hij zich vooraf moet afvragen waar hij met z’n vraag terecht kan. Dit concept is uit en te na binnen de organisatie besproken, iedereen is er enthousiast over, behalve … behalve over de naam: “librarians and other staff really, really, really dislike the Concierge metaphor. (…) The primary objection to the term Concierge is that it implies a much more subservient relationship to the client/guest/scholar than the kind of collaborative and collegial relationships that we foster within our community.” En dus moest er een andere term gezocht worden:

• Ambassador
• Sherpa
• Docent
• (River) Guide
• Steward
• Advocate
• Champion
• Ally
• Match-Maker

En uiteraard kwam de suggestie naar boven om gewoonweg librarian te gebruiken.

Er is nog geen knoop doorgehakt in Stanford, maar men heeft ondertussen wel de belangrijkste eigenschappen van de bibliothecaris-nieuwe-stijl geïdentificeerd:

1. They are active and pro-active in identifying a full range of Library resources and services that would support a scholar’s research and teaching needs.
2. They have expertise and “insider knowledge” of our organization and of our business — from trends in scholarly communication, to internal and external digitization efforts, to developments in e-book publishing, etc.
3. They work collaboratively with scholars, contributing their particular expertise to a project as a colleague.
4. They provide seamless and efficient access to the very broad array of services and resources offered by the libraries.
5. When acting as the “Champion” for a particular project, they assume responsibility and leadership for the project.

Dit komt natuurlijk allemaal bekend voor: het herformuleren van onze kerntaken en de onvermijdelijke discussie over de naam van ons beroep. Een tijdje geleden suggereerde ik zelf al de embedded content curator. Ik zal Chris een mailtje sturen…

Grand ‘Book’ Canyon

Probeer dat maar eens met een e-book!

Werk van Guy Laramee, hier getoond dankzij Visual News.